ครัวเรือนฐานราก พ.ศ. 2568

1 ครัวเรือนฐานราก หรือครัวเรือนที่มีรายได้น้อยที่สุด ร้อยละ 20 เป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง ต่อการเผชิญกับความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมมาอย่างยาวนาน โดยความเปราะบางของ ครัวเรือนฐานรากสามารถสะท้อนผ่านมิติของรายได้ครัวเรือน อาชีพ หนี้สิน สุขภาพ การศึกษา สภาพแวดล้อม รวมถึงการเข้าถึงสวัสดิการของภาครัฐ สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อโอกาส ในการพัฒนาและยกระดับคุณภาพชีวิตของสมาชิกในครัวเรือนฐานราก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบัน เทคโนโลยีดิจิทัลได้เข้ามามีบทบาทในชีวิตของประชาชนเป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นด้านการจ้างงาน การบริการภาครัฐ และความสามารถในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร อย่างไรก็ตาม ผลกระทบของ การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลได้สร้างความไม่เท่าเทียมกันให้รุนแรงยิ่งขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มครัวเรือน ฐานราก ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีข้อจำ ากัดด้านรายได้ การศึกษา และทักษะเทคโนโลยี ทำ าให้ครัวเรือน ฐานรากเผชิญความเสี่ยงจากความเหลื่อมลำ้ าทางดิจิทัล (digital divide) สูงกว่ากลุ่มอื่น ๆ ทั้งด้านการเข้าถึงอุปกรณ์ ค่าอินเทอร์เน็ต และทักษะการใช้งานดิจิทัล ส่งผลให้ความสามารถ ในการใช้เทคโนโลยีเพื่อเพิ่มรายได้ยังจำ ากัด ทำ าให้เสี่ยงมากขึ้นต่อการถูกทิ้งไว้ข้างหลังในยุคที่ เทคโนโลยีเป็นตัวกำ าหนดโอกาสทางเศรษฐกิจและสังคม (ILO, 2021) ประเทศไทยเผชิญปัญหาความไม่เท่าเทียมมาอย่างยาวนาน อย่างไรก็ตาม รัฐบาลไม่ได้ เ พิก เ ฉยกับปั ญหาดังกล่ า ว โ ดย ไ ด้ ให้ คว ามสำ าคัญกับกา รยกระดับคุณภาพชีวิต ของผู้มีรายได้น้อยและกลุ่มคนเปราะบางซึ่งรวมถึงกลุ่มครัวเรือนฐานรากมาอย่างต่อเนื่อง ประเด็นนี้ได้กำ าหนดยุทธศาสตร์ไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570) ที่ให้ความสำ าคัญกับ “การลดความเหลื่อมลำ้ า การยกระดับคุณภาพชีวิต และการสร้างภูมิคุ้มกันให้กับครัวเรือนเปราะบาง” ผ่านยุทธศาสตร์การพัฒนาคน การสร้างโอกาส และความเสมอภาคทางสังคม การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจฐานราก และการพัฒนาที่ยั่งยืน ด้านสิ่งแวดล้อม (สำ านักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2565) ซึ่งเป็นไปตาม กรอบการพัฒนาของประเทศไทย ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561 – 2580 (ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี) ที่มุ่ งเน้ นการสร้ างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม การพัฒนาศักยภาพมนุษย์ และความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งเป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความเปราะบาง ของครัวเรือนฐานราก โดยเฉพาะการเข้าถึงบริการสาธารณะ การมีรายได้ที่มั่นคง และ การเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับครัวเรือนรายได้น้อย (สำ านักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจ และสังคมแห่งชาติ, 2561) บทนำ �