ครัวเรือนฐานราก พ.ศ. 2568

9 แนวคิดความเปราะบางของครัวเรือนช่วยอธิบายว่าความยากจนไม่ได้เกิดจาก รายได้ตำ่ าเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับระดับความเสี่ยง ความอ่อนไหว และศักยภาพ ในการปรับตัว การประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดนี้กับการศึกษาครัวเรือนฐานรากของประเทศไทย จะช่วยให้เข้าใจปัญหาความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างรอบด้าน และสนับสนุนการ ออกแบบนโยบายที่มุ่งเสริมสร้างความสามารถในการรับมือและลดความเปราะบางของครัวเรือน ได้อย่างรอบด้านและยั่งยืน แนวคิดการบริโภคที่สัมพันธ์กับรายได้ แนวคิดการบริโภคที่สัมพันธ์กับรายได้เป็นแนวคิดทางเศรษฐศาสตร์ที่ใช้อธิบาย พฤติกรรมการใช้จ่ายของบุคคลหรือครัวเรือน โดยมุ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างรายได้ กับการบริโภคซึ่งมีความสำ าคัญต่อการวิเคราะห์ภาวะความเป็นอยู่ ความเปราะบาง และ ความสามารถในการดำ ารงชีพของครัวเรือน โดยเฉพาะครัวเรือนรายได้น้อย แนวคิดหลักที่ใช้กัน อย่างแพร่หลายประกอบด้วย 3 สมมติฐาน ได้แก่ สมมติฐานรายได้สมบูรณ์ สมมติฐาน รายได้ถาวร และสมมติฐานวัฏจักรชีวิต 1) สมมติฐานรายได้สมบูรณ์ (Absolute Income Hypothesis) ตาม แนวคิดของ John Maynard Keynes อธิบายว่า การบริโภคของบุคคลในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง ขึ้นอยู่กับรายได้สุทธิที่สามารถนำ ามาใช้จ่ายได้ในปัจจุบัน (disposable income) เมื่อรายได้เพิ่มขึ้น การบริโภคจะเพิ่มขึ้นตาม แต่เพิ่มในสัดส่วนที่น้อยกว่าการเพิ่มขึ้นของรายได้ ในทางกลับกัน ผู้ที่มีรายได้ต่ำ าจะมีสัดส่วนการบริโภคต่อรายได้สูงกว่า (Keynes, 1936) แนวคิดนี้สะท้อนลักษณะพฤติกรรมของครัวเรือนรายได้น้อยที่ต้องใช้รายได้ส่วนใหญ่ ไปกับการยังชีพ 2) สมมติฐานรายได้ถาวร (Permanent Income Hypothesis) ตามแนวคิด ของ Milton Friedman อธิบายว่า ผู้บริโภคตัดสินใจบริโภคโดยพิจารณาจากรายได้ตลอดชีวิต มากกว่ารายได้ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง โดยรายได้สามารถแบ่งออกเป็นรายได้ถาวรและรายได้ ชั่วคราว การบริโภคจะขึ้นอยู่กับรายได้ถาวรเป็นหลัก ขณะที่รายได้ชั่วคราวมีผลต่อการบริโภค เพียงเล็กน้อย (Friedman, 1957) แนวคิดนี้ช่วยอธิบายว่าการเพิ่มรายได้ชั่วคราวอาจไม่ทำ าให้ การบริโภคเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำ าคัญ 3) สมมติฐานวัฏจักรชีวิต (Life Cycle Income Hypothesis) ตามแนวคิด ของ Ando และ Modigliani อธิบายว่า การบริโภคของบุคคลขึ้นอยู่กับรายได้ที่คาดว่าจะได้รับ ตลอดช่วงชีวิต โดยบุคคลจะกู้ยืมในช่วงวัยต้น ออมในช่วงวัยทำ างาน และนำ าเงินออมมาใช้ ในช่วงวัยสูงอายุ ส่งผลให้บุคคลที่มีรายได้ต่ำ ามีสัดส่วนการบริโภคต่อรายได้สูงกว่าบุคคล ที่มีรายได้สูง (Modigliani & Brumberg, 1954) ดังภาพ 1