ครัวเรือนฐานราก พ.ศ. 2568

12 นอกจากนี้ ในการทบทวนงานวิจัยต่างประเทศในช่วงปี พ.ศ. 2562 – 2567 พบว่า งานวิจัยส่วนใหญ่ให้ความสำ าคัญกับการศึกษาปัจจัยเชิงเศรษฐกิจและสังคมที่มีอิทธิพลต่อ ความยากจนและรายได้ของครัวเรือนในหลากหลายบริบทประเทศ ทั้งในทวีปอเมริกาใต้ เอเชีย และแอฟริกา ผลการศึกษามีความสอดคล้องกันในหลายประเด็น โดยเฉพาะระดับการศึกษาของ หัวหน้าครัวเรือน ซึ่งพบว่ามีความสัมพันธ์กับภาวะความยากจนอย่างมีนัยสำ าคัญทางสถิติในเกือบ ทุกประเทศที่ศึกษา (Quispe-Mamani et al., 2025; Saleem, 2023; Cherif, 2024) แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาทุนมนุษย์โดยเฉพาะการศึกษาเป็นกลไกสำ าคัญในการลดความยากจน ในระดับครัวเรือน ขณะที่งานวิจัยหลายชิ้นยังชี้ให้เห็นถึงความสำ าคัญของรายได้ ทรัพย์สิน และ การเข้าถึงบริการพื้นฐาน เช่น น้ำ าสะอาด ไฟฟ้า และบริการทางการเงิน ซึ่งเป็นปัจจัยสำ าคัญ ในการลดทั้งโอกาสในการเข้าสู่ภาวะยากจนและระดับความรุนแรงของความยากจน (Quispe-Mamani et al., 2025; Agyepong & Kuuwill, 2025; Mengistu, 2025) นอกจากนี้ ปัจจัยด้านโครงสร้างครัวเรือน อาทิขนาดครัวเรือนและอัตราการพึ่งพิง มีแนวโน้ม เพิ่มความเสี่ยงต่อการตกอยู่ในความยากจนโดยเฉพาะในครัวเรือนเกษตรและพื้นที่ชนบท (Saleem, 2023; Agyepong & Kuuwill, 2025) โดยสรุป จากการทบทวนงานวิจัยที่เกี่ยวข้องทั้งในประเทศและต่างประเทศ สามารถกล่าวได้ว่า การเป็นครัวเรือนฐานรากมิได้มีความสัมพันธ์กับมิติรายได้ครัวเรือน เพียงด้านเดียวหากแต่มีความสัมพันธ์กับปัจจัยหลายด้าน ได้แก่ โครงสร้างครัวเรือน รายได้ ทรัพย์สิน หนี้สิน ทุนมนุษย์ รวมทั้งการเข้าถึงบริการพื้นฐาน ซึ่งปัจจัยดังกล่าว ล้วนเป็นกรอบสำ าคัญในการกำ าหนดแนวทางการวิเคราะห์ครัวเรือนฐานราก ในการศึกษาครั้งนี้ นอกจากนี้ ยังมีตัวอย่างเชิงพื้นที่ (Area-based evidence) ที่แสดงให้เห็นถึง การเป็นครัวเรือนยากจน พิมพ์พร เกษดี (2565) งานวิจัยกรณีศึกษาอำ าเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์ ได้ศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อความยากจนและความเหลื่อมลำ้ าทางรายได้ของผู้มีรายได้น้อย พบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีรายได้ตำ่ า ระดับการศึกษาประถมศึกษาหรือตำ่ ากว่า และ มีภาระพึ่งพิงค่อนข้างสูง โดยระดับปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความยากจนและความเหลื่อมลำ้ า ทางรายได้อยู่ในระดับมาก นอกจากนี้ เพศ อายุ อาชีพ ระดับการศึกษา และระดับรายได้ มีอิทธิพลต่อความยากจนและความเหลื่อมลำ้ าทางรายได้อย่างมีนัยสำ าคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่าปัจจัยด้านทุนมนุษย์และโครงสร้างครัวเรือนมีบทบาทสำ าคัญ ต่อการคงอยู่ของความยากจนและความเหลื่อมลำ้ าในระดับพื้นที่