ครัวเรือนฐานราก พ.ศ. 2568

7 2. แนวคิดการวัดความยากจนเชิงสัมพัทธ์หรือเชิงเปรียบเทียบ (Relative Poverty Concept) เป็นแนวคิดที่พิจารณาความยากจนโดยเปรียบเทียบระดับรายได้หรือฐานะ ทางเศรษฐกิจของบุคคลหรือครัวเรือนกับประชากรกลุ่มอื่นในสังคมเดียวกัน แนวคิดนี้สะท้อน ให้เห็นถึงความเหลื่อมลำ้ าในการกระจายรายได้และมาตรฐานการครองชีพที่แตกต่างกัน ภายในสังคม (Townsend, 1979) มักใช้วิธีแบ่งประชากรหรือครัวเรือนออกเป็นกลุ่ม ตามสัดส่วนของรายได้ เช่น การแบ่งเป็น 5 กลุ่มเท่า ๆ กัน (Quintile) โดยกลุ่มร้อยละ 20 ที่มีรายได้ตำ่ าสุดถือเป็นกลุ่มที่มีฐานะยากจนที่สุด โดยการศึกษาครั้งนี้จากบริบทของประเทศไทย จะเรียกว่า ครัวเรือนฐานราก ขณะที่กลุ่มรายได้ที่สูงขึ้นตามลำ าดับจะสะท้อนระดับฐานะ ทางเศรษฐกิจที่ดีขึ้น แนวคิดนี้ช่วยให้เห็นภาพโครงสร้างความเหลื่อมลำ้ าและความแตกต่าง ของคุณภาพชีวิตในสังคมได้อย่างชัดเจน 1. แนวคิดการวัดความยากจนเชิงสัมบูรณ์ (Absolute Poverty Concept) เป็นแนวคิดที่มุ่งวัดความยากจนโดยอ้างอิงจากความต้องการขั้นพื้นฐานในการดำ ารงชีวิต ของมนุษย์ เช่น อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย และปัจจัยจำ าเป็นอื่น ๆ ซึ่งถูกแปลงออกมา เป็นมูลค่าเงินหรือรายได้ขั้นตำ่ าที่จำ าเป็นต่อการยังชีพ (World Bank, 2022) การวัดความยากจน ตามแนวคิดนี้ใช้ เส้นความยากจน (Poverty Line) เป็นเกณฑ์ โดยเส้นความยากจนจะสะท้อน ระดับค่าครองชีพขั้นตำ่ าที่บุคคลหรือครัวเรือนควรมีเพื่อให้สามารถดำ ารงชีวิตได้ หากบุคคล หรือครัวเรือนใดมีรายได้เฉลี่ยต่อคนต่อเดือนตำ่ ากว่าเส้นความยากจน จะถือว่าอยู่ในภาวะยากจน แนวคิดนี้ถูกนำ ามาใช้อย่างแพร่หลายในการติดตามจำ านวนคนจนและประเมินประสิทธิผลของ นโยบายลดความยากจนในเชิงปริมาณ แนวคิดเกี่ยวกับความยากจน ความยากจน (Poverty) เป็นภาวะที่บุคคลหรือครัวเรือนไม่สามารถเข้าถึงทรัพยากร รายได้ หรือปัจจัยพื้นฐานที่จำ าเป็นต่อการดำ ารงชีวิตในระดับที่เหมาะสมตามมาตรฐานของสังคม แนวคิดเกี่ยวกับการวัดความยากจนมีความสำ าคัญต่อการทำ าความเข้าใจสถานการณ์ทางเศรษฐกิจ และสังคม รวมทั้งการกำ าหนดนโยบายเพื่อลดความยากจนและความเหลื่อมล้ำ า โดยทั่วไป แนวคิดการวัดความยากจนสามารถแบ่งออกเป็น 2 แนวคิดหลัก ได้แก่ ความยากจนเชิงสัมบูรณ์ และความยากจนเชิงสัมพัทธ์ (Ravallion, 2016) แนวคิดความยากจนหลายมิติ (Multidimensional Poverty: MPI) แนวคิดความยากจนหลายมิติ (Multidimensional Poverty) เป็นแนวคิดที่มอง ความยากจนในมิติที่กว้างกว่าการขาดแคลนรายได้ โดยพิจารณาว่าบุคคลหรือครัวเรือน อาจประสบภาวะยากจนจากการขาดโอกาสหรือการเข้ าถึงปัจจัยพื้นฐานด้ านต่ าง ๆ แม้จะมีรายได้ไม่ตำ่ ากว่าเส้นความยากจนก็ตาม แนวคิดนี้พัฒนาขึ้นเพื่อตอบข้อจำ ากัดของ การวัดความยากจนเชิงรายได้เพียงมิติเดียว (Alkire & Foster, 2011)