ไทยเข้าสู่สังคมสูงวัย

     หลายประเทศเผชิญกับการเพิ่มขึ้นของประชากรกลุ่มผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว ปัจจัยหลักมาจากคนอายุยืนยาวขึ้น ในขณะที่อัตราการเกิดลดลง เช่นเดียวกับประเทศไทย ที่ปัจจุบันได้เข้าสู่สังคมสูงวัยโดยสมบูรณ์ (Complete Aged Society) โดยมีสัดส่วนของประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปมากกว่า 20% ของประชากรทั้งประเทศ และหากอ้างอิงตามโครงสร้างประชากรของประเทศคาดการณ์ว่า ในอีก 10 ปีข้างหน้าประเทศไทยจะก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super Aged Society) คือมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปมากกว่า 28% ของประชากรทั้งประเทศ

ผู้สูงอายุไทยยังใช้อินเทอร์เน็ตน้อย

     เทคโนโลยีดิจิทัลมีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว และเข้ามามีบทบาทกับชีวิตประจำวันของคนทุกช่วงวัย ตั้งแต่เด็ก คนทำงาน หรือแม้แต่ผู้สูงอายุ อย่างพ่อ แม่ ลุง ป้า น้า อา หรือญาติผู้ใหญ่ของใครหลายคนที่สามารถใช้งานอินเทอร์เน็ตในการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ได้อย่างคล่องแคล่วเช่น การติดตามข่าวสารและความบันเทิงผ่าน Social Media การสั่งชื้อสินค้าออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน อย่าง Shopee Lazada การใช้ Line เพื่อสนทนากับเพื่อนหรือลูกหลาน เป็นต้น

     แต่รู้หรือไม่ว่า ยังมีคนสูงอายุจำนวนมากที่ประสบปัญหาก้าวตามเทคโนโลยีไม่ทัน ไม่สามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีดิจิทัลเหล่านี้ได้ โดยจากการสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566 พบว่า มีผู้สูงอายุเพียง 57.7% ที่ใช้อินเทอร์เน็ต ขณะที่คนกลุ่มอายุอื่น ๆ มีสัดส่วนการใช้อินเทอร์เน็ตมากกว่า 90% จนเกิดเป็นช่องว่างทางดิจิทัล ระหว่างผู้สูงอายุกับกลุ่มอื่น ๆ

ช่องว่างทางดิจิทัล

     "ช่องว่างทางดิจิทัล" เป็นคำที่ใช้แสดงถึงช่องว่างระหว่างกลุ่มคนที่สามารถได้ประโยชน์จากเทคโนโลยีดิจิทัล กับกลุ่มคนที่ไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัล ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ต คอมพิวเตอร์ หรือการไม่เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต ทำให้เสียเปรียบคนกลุ่มแรก โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่างผู้สูงอายุ ที่มักเผชิญปัญหาที่ซับช้อนมากกว่าคนกลุ่มอื่น ๆ เนื่องด้วยข้อจำกัดทางกายภาพสภาพร่างกายของผู้สูงอายุที่เสื่อมถอยตามกาลเวลา บางท่านอาจมีปัญหาทางสายตา การได้ยินที่อาจเป็นอุปสรรคในการใช้งานอุปกรณ์ดิจิทัล หรือข้อจำกัดของช่วงวัยที่ต้องอาศัยการเรียนรู้และปรับตัวอย่างหนัก ทำให้ผู้สูงอายุบางท่านอาจไม่มีความรู้ หรือทักษะในการใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัล รวมไปถึงข้อจำกัดทางด้านทัศนคติที่ผู้สูงอายุบางท่านอาจมีทัศนคติที่ต่อต้านเทคโนโลยีดิจิทัล รู้สึกกลัวหรือ กังวลเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล เนื่องจากทุกวันนี้ เราจะได้ยินข่าวการถูกมิจฉาชีพหลอกลวงเอาเงินทางออนไลน์ด้วยวิธีที่แนบเนียนส่งผลให้มีผู้ตกเป็นเหยื่อจำนวนมาก โดยจากข้อมูลสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566 ไตรมาส 2 ระบุว่า ผู้สูงอายุที่มีการใช้อุปกรณ์ดิจิทัลกว่า 43% เคยประสบภัยจากการใช้อุปกรณ์ดิจิทัล ซึ่งส่วนใหญ่ถูกหลอกหรือถูกรบกวนโดยแก๊งคอลเซ็นเตอร์มากที่สุดถึง 89.5%

ลดช่องว่างทางดิจิทัล ช่วยลดความเหลื่อมล้ำด้านอื่นด้วย

     การลด ช่องว่างทางดิจิทัล ของผู้สูงอายเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นสามารถเข้าถึงข้อมูลและบริการต่าง ๆ ได้อย่างสะดวก และมีส่วนร่วมในสังคมได้อย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันที่ภาครัฐเน้นขับเคลื่อนนโยบาย รวมถึงการปรับเปลี่ยนของระบบสิทธิและสวัสดิการ การรักษาพยาบาล ตลอดจนการรับบริการขั้นพื้นฐานต่าง ๆ ของภาครัฐ ผ่านระบบออนไลน์มากขึ้น ตามการเปลี่ยนแปลงในลักษณะของ Digital Transformation นั่นหมายความว่า ผู้สูงอายุที่ไม่มีอุปกรณ์ดิจิทัล ขาดความรู้ด้านการใช้งาน จะไม่สามารถเข้าถึงข่าวสาร หรือรับบริการขั้นพื้นฐานต่าง ๆ ของรัฐได้ ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำด้านอื่น ๆ ตามมา

ด้วยเหตุนี้ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ควรร่วมมือกันในการส่งเสริมและสร้างแรงจูงใจให้ผู้สูงอายุเข้าถึงและใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนที่ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด ในอีก 10 ปีข้างหน้า ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัล ทั้งในแง่ของความครอบคลุมทั่วถึง คุณภาพของเครือข่ายและราคาที่เหมาะสม การพัฒนาองค์ความรู้และทักษะโดยคำนึงถึงความต้องการและความสามารถของผู้สูงอายุแต่ละกลุ่มซึ่งนอกจากความรู้เกี่ยวกับทักษะวิธีการใช้งานอุปกรณ์ดิจิทัลแล้ว การสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับภัยคุกคามทางไซเบอร์ ภัยออนไลน์ ให้กับผู้สูงอายุเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อให้ผู้สูงอายุได้ทราบถึงความเสี่ยงจากการใช้งานบนโลกออนไลน์ พร้อมทั้งวิธีการป้องกันภัยอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้น หรือการพัฒนา Platform Digital เพื่อรองรับการใช้งานของผู้สูงอาย ซึ่งมีส่วนช่วยในการลดข้อจำกัดทางกายภาพ เช่น การใช้เทคโนโลยีสั่งการด้วยเสียง (Voice Command) การใช้ Assistive Technology ช่วยอ่านออกเสียงเนื้อหาที่ปรากฏบนหน้าจอ การใช้เทคโนโลยีแปลงข้อความให้เป็นเสียงพูดตามผลลัพธ์ต่าง ๆ (Text-to-Speech หรือ Speech-to-Text) เป็นต้น รวมถึงการสร้างแรงจูงใจด้วยสิทธิประโยชน์และสวัสดิการรัฐ เพื่อให้ช่องว่างทางดิจิทัลของผู้สูงอายุลดลง